महाराष्ट्र शासनाच्या पशुसंवर्धन विभाग आणि पुण्यश्लोक अहिल्यादेवी महाराष्ट्र मेंढी व शेळी विकास महामंडळाच्या संयुक्त विद्यमाने ग्रामीण भागातील शेतकरी, अल्पभूधारक, भूमिहीन शेतमजूर आणि बेरोजगार तरुणांना रोजगाराची संधी उपलब्ध करून देण्यासाठी ‘शेळी-मेंढी गट वाटप योजना’ (पुण्यश्लोक अहिल्यादेवी होळकर शेळी-मेंढी योजना) राबवली जाते.
या योजनेचा मुख्य उद्देश ग्रामीण भागातील पशुपालकांचे उत्पन्न वाढवणे आणि सुधारित प्रजातींच्या शेळ्या-मेंढ्यांचे संगोपन करून पशुपालन व्यवसायाला आधुनिक स्वरूप देणे हा आहे.
💡 योजनेचे प्रमुख स्वरूप आणि अनुदान
या योजनेअंतर्गत लाभार्थ्यांना १० मादी शेळ्या/मेंढ्या + १ नर बोकड/मेंढा असा गट वाटप केला जातो.
- एकूण प्रकल्प खर्च: सुमारे ₹७५,००० ते ₹१,००,००० (शासकीय नियमांनुसार ठरवलेल्या दरपत्रकानुसार).
- अनुदानाचे प्रमाण:
- अनुसूचित जाती (SC) व अनुसूचित जमाती (ST): ७५% शासकीय अनुदान.
- सर्वसाधारण वर्ग (General/OBC): ५०% शासकीय अनुदान.
- उर्वरित हिस्सा: लाभार्थ्याचा स्वतःचा हिस्सा किंवा बँक कर्ज.
🎯 योजनेची मुख्य उद्दिष्टे
- ग्रामीण भागात स्वयंरोजगाराच्या संधी निर्माण करून अर्थव्यवस्थेला बळकटी देणे.
- स्थानिक, उस्मानाबादी, संगमनेरी, माडग्याळ यांसारख्या सुधारित आणि उत्पादक प्रजातींच्या शेळ्या-मेंढ्यांचा प्रसार करणे.
- पशुपालकांना शेळी-मेंढी पालनाचे मोफत/अनुदानित ३ दिवसांचे आधुनिक प्रशिक्षण देणे.
- मांस आणि दूध उत्पादनात वाढ करून पशुपालकांचे जीवनमान उंचावणे.
📋 पात्रतेचे निकष (Eligibility)
- अर्जदार महाराष्ट्राचा रहिवासी असणे बंधनकारक आहे.
- वयोमर्यादा: १८ ते ६० वर्षे.
- अर्जदाराकडे शेळ्या-मेंढ्यांच्या निवाऱ्यासाठी आणि चाऱ्यासाठी पुरेशी जागा/सोय असणे आवश्यक आहे.
- दारिद्र्यरेषेखालील व्यक्ती, अल्पभूधारक शेतकरी, महिला बचत गट आणि भूमिहीन शेतमजुरांना प्राधान्य दिले जाते.
- अर्जदाराने यापूर्वी अशाच प्रकारच्या शासकीय योजनेचा (उदा. राजे यशवंतराव होळकर महामेष योजना) लाभ घेतलेला नसावा.
📄 आवश्यक कागदपत्रे (Documents Required)
अर्ज करताना खालील कागदपत्रे ऑनलाईन अपलोड करावी लागतात:
- आधार कार्ड व पॅन कार्ड
- रहिवासी दाखला किंवा लाइट बिल
- ७/१२ आणि ८-अ उतारा (शेतकरी असल्यास) किंवा भूमिहीन दाखला
- जातीचे प्रमाणपत्र (SC/ST/OBC वर्गवारीतील लाभार्थ्यांसाठी)
- बँक पासबुकच्या पहिल्या पानाची छायाप्रत (बँक खाते आधारशी लिंक असावे)
- पासपोर्ट साईज फोटो व मोबाईल नंबर
- रेश्र्न कार्ड / दारिद्र्यरेषेखालील (BPL) दाखला (उपलब्ध असल्यास)
- शेळी-मेंढी पालन प्रशिक्षण प्रमाणपत्र (असल्यास प्राधान्य दिले जाते)
💻 ऑनलाईन अर्ज प्रक्रिया (How to Apply)
शासनाने पशुसंवर्धनाच्या सर्व योजनांसाठी MahaBMS (महाराष्ट्र पशुसंवर्धन, गोसेवा व योजना पोर्टल) ही मध्यवर्ती ऑनलाईन प्रणाली सुरू केली आहे.
- पोर्टलला भेट द्या: अधिकृत संकेतस्थळ ah.mahabms.com किंवा MahaBMS Android App डाऊनलोड करा.
- रजिस्ट्रेशन करा: तुमचा मोबाईल नंबर आणि आधार क्रमांकाचा वापर करून नवीन खाते (User Profile) तयार करा.
- योजना निवडा: ‘राज्यस्तरीय व जिल्हास्तरीय नाविन्यपूर्ण योजना’ या विभागात जाऊन “१० शेळ्या/मेंढ्या + १ बोकड गट वाटप योजना” निवडा.
- माहिती भरा: वैयक्तिक माहिती, पत्ता, बँकेचा तपशील आणि जमिनीचा तपशील अचूक भरा.
- कागदपत्रे अपलोड करा: मागितलेली सर्व आवश्यक कागदपत्रे स्पष्ट स्वरूपात अपलोड करा.
- फॉर्म सबमिट करा: सर्व तपशील तपासून अर्ज सबमिट करा आणि मिळणारी पोहोच पावती (Acknowledgement Receipt) डाऊनलोड करून जतन करा.
🔔 महत्त्वाचे टिप्स व नवीन अपडेट्स
- निवड प्रक्रिया: प्राप्त अर्जांची छाननी करून तालुका आणि जिल्हास्तरावर लॉटरी / गुणवत्तेच्या आधारे पात्र लाभार्थ्यांची निवड यादी जाहीर केली जाते.
- प्रशिक्षण सुविधा: महामंडळामार्फत विविध प्रक्षेत्रांवर दरमहा ३ दिवसांचे मोफत शेळी-मेंढी पालन प्रशिक्षण आयोजित केले जाते. योजनेचा अर्ज करण्यापूर्वी हे प्रशिक्षण पूर्ण केल्यास निवडीमध्ये फायदा होतो.
- अधिकृत हेल्पलाइन: योजनेच्या अधिक माहितीसाठी किंवा अडचणी निवारणासाठी पशुसंवर्धन विभागाच्या टोल-फ्री १९६२ या २४x७ हेल्पलाइनवर संपर्क साधू शकता.