केंद्र सरकारकडून देशातील पारंपारिक कारागीर आणि बलुतेदारांना आर्थिकदृष्ट्या सक्षम करण्यासाठी ‘पीएम विश्वकर्मा योजना’ (PM Vishwakarma Scheme) राबवली जात आहे. या योजनेअंतर्गत स्वतःचा व्यवसाय सुरू करण्यासाठी किंवा तो वाढवण्यासाठी १५,००० रुपयांचे मोफत टूलकिट आणि ५% सवलतीच्या व्याजदराने ३ लाख रुपयांपर्यंत विनातारण कर्ज उपलब्ध करून दिले जाते.
जर तुम्ही सुतार, शिंपी, कुंभार, लोहार किंवा इतर कोणत्याही पारंपारिक व्यवसायाशी जोडलेले असाल, तर या योजनेची पात्रता, फायदे आणि अर्ज प्रक्रियेची सविस्तर माहिती खालीलप्रमाणे आहे.
📌 योजनेची प्रमुख वैशिष्ट्ये (Highlights)
| घटक | तपशील |
| योजनेचे नाव | प्रधानमंत्री विश्वकर्मा योजना (PM Vishwakarma Scheme) |
| मंजूर संस्था | सूक्ष्म, लघु आणि मध्यम उद्यम मंत्रालय (MSME) |
| मोफत टूलकिट अनुदान | ₹१५,००० (ई-व्हाउचर किंवा अनुदान स्वरूपात) |
| कर्ज सुविधा | ₹३ लाखांपर्यंत विनातारण कर्ज (५% सवलतीचा व्याजदर) |
| प्रशिक्षण स्टायपेंड | रोज ₹५०० |
| अधिकृत पोर्टल | pmvishwakarma.gov.in |
🛠️ योजनेत समाविष्ट १८ पारंपारिक व्यवसाय (Eligible Trades)
पीएम विश्वकर्मा योजनेअंतर्गत खालील १८ क्षेत्रांतील पारंपारिक कारागिरांचा समावेश करण्यात आला आहे:
- सुतार (Carpenters)
- नाव बनवणारे (Boat Makers)
- लोहार (Blacksmiths)
- हथौडा व टूलकिट बनवणारे
- ताळे दुरुस्त करणारे (Locksmiths)
- सुवर्णकार / सोनार (Goldsmiths)
- कुंभार (Potters)
- मूर्तिकार / दगड तासणारे
- चांभार / मणी / जोडे बनवणारे
- गवंडी (Masons)
- टोपल्या, चटया व झाडू बनवणारे
- पारंपारिक खेळणी बनवणारे
- नावी (Barbers)
- माळा बनवणारे (Flower Garland Makers)
- धोबी (Washermen)
- शिंपी (Tailors)
- मासे पकडण्याचे जाळे बनवणारे
- अस्त्र/शस्त्र बनवणारे (Armourers)
🎁 योजनेचे प्रमुख फायदे (Key Benefits)
१. प्रमाणपत्र आणि ओळखपत्र
नोंदणी पूर्ण झाल्यानंतर लाभार्थ्याला ‘पीएम विश्वकर्मा प्रमाणपत्र’ (PM Vishwakarma Certificate) आणि डिजिटल ओळखपत्र (ID Card) दिले जाते.
२. कौशल्य प्रशिक्षण आणि दैनिक स्टायपेंड
- मुलभूत प्रशिक्षण (Basic Training): ५ ते ७ दिवसांचे (४० तास) प्रशिक्षण.
- प्रगत प्रशिक्षण (Advanced Training): इच्छुकांसाठी १५ दिवसांचे (१२० तास) प्रशिक्षण.
- स्टायपेंड: प्रशिक्षणादरम्यान दररोज ₹५०० स्टायपेंड थेट बँक खात्यात जमा होतो.
३. ₹१५,००० चे मोफत टूलकिट प्रोत्साहन
प्रशिक्षण पूर्ण झाल्यावर आधुनिक अवजारे/टूलकिट खरेदी करण्यासाठी ₹१५,००० चे ई-व्हाउचर (E-Voucher) किंवा डिजिटल अनुदान दिले जाते.
४. ₹३ लाखांपर्यंत विनातारण कर्ज (Collateral-Free Loan)
व्यवसाय सुरू करण्यासाठी किंवा विस्तारासाठी अत्यंत कमी व्याजदरात कर्ज उपलब्ध होते:
- पहिला टप्पा: ₹१,०००,०० (१८ महिन्यांच्या परतफेडीच्या मुदतीसह).
- दुसरा टप्पा: ₹२,००,००० (३० महिन्यांच्या परतफेडीच्या मुदतीसह).
- व्याजदर: केवळ ५% वार्षिक व्याजदर (उर्वरित सबसिडी केंद्र सरकार भरते).
📋 पात्रतेचे निकष (Eligibility Criteria)
- नागरिकत्व: अर्जदार भारताचा रहिवासी असावा.
- वय: अर्जदाराचे वय किमान १८ वर्षे पूर्ण असावे.
- व्यवसाय: अर्जदार नमूद १८ पारंपारिक व्यवसायांपैकी एका व्यवसायात कार्यरत असावा.
- इतर योजनांचा लाभ: गेल्या ५ वर्षांत PMEGP, PM SVANidhi किंवा Mudra Loan यांसारख्या सरकारी क्रेडिट योजनांचा लाभ घेतलेला नसावा.
- कुटुंब मर्यादा: एका कुटुंबातील केवळ एकाच व्यक्तीला (पती, पत्नी किंवा अविवाहित मूल) या योजनेचा लाभ घेता येतो.
📑 आवश्यक कागदपत्रे (Required Documents)
- आधार कार्ड (मोबाईल नंबर लिंक असणे आवश्यक)
- बँक पासबुक (खाते क्रमांक आणि IFSC कोड)
- रेशन कार्ड
- चालू मोबाईल नंबर
- पॅन कार्ड (असल्यास)
💻 ऑनलाईन अर्ज कसा करावा? (Step-by-Step Process)
- CSC केंद्र गाठा: तुमच्या जवळच्या सीएससी (Common Service Centre) केंद्रावर जा.
- बायोमेट्रिक नोंदणी: सीएससी चालकामार्फत अधिकृत पोर्टलवर (pmvishwakarma.gov.in) आधार कार्डाद्वारे बायोमेट्रिक सत्यापन (E-KYC) करा.
- फॉर्म भरा: तुमची वैयक्तिक माहिती, बँक खात्याचा तपशील आणि व्यवसायाचा प्रकार निवडून ऑनलाईन अर्ज सादर करा.
- अर्जाचे तीन टप्प्यांत पडताळणी (Verification):
- १ ला टप्पा: ग्रामपंचायत किंवा नागरी स्थानिक स्वराज्य संस्था (ULB) स्तर.
- २ रा टप्पा: जिल्हा अंमलबजावणी समिती (District Implementation Committee).
- ३ रा टप्पा: स्क्रीनर्स / कमिटी अंतिम मान्यता.
- प्रशिक्षण आणि लाभ: अर्ज मंजूर झाल्यानंतर तुम्हाला मोफत प्रशिक्षणासाठी बोलावले जाईल आणि टूलकिट व्हाउचर जारी केले जाईल.