महाराष्ट्र शासनाच्या महाडीबीटी (MahaDBT) पोर्टलद्वारे राज्यातील शेतकऱ्यांना शाश्वत सिंचनाची सोय उपलब्ध करून देण्यासाठी ‘वैयक्तिक विहीर अनुदान योजना’ राबवली जात आहे. कोरडवाहू शेतीला बागायती शेतीमध्ये रूपांतरित करणे, पाण्याच्या अभावामुळे पिकांचे होणारे नुकसान टाळणे आणि शेतकऱ्यांचे उत्पन्न वाढवणे हा या योजनेचा मुख्य उद्देश आहे.
डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर कृषी स्वावलंबन योजना, बिरसा मुंडा कृषी सिंचन योजना तसेच मनरेगा (मागेल त्याला विहीर) अंतर्गत वैयक्तिक सिंचन विहिरीसाठी ४ लाख ते ५ लाख रुपयांपर्यंत आर्थिक अनुदान दिले जाते.
योजनेचे प्रमुख वैशिष्ट्ये व अनुदान
- अनुदान रक्कम: नवीन सिंचन विहिरीसाठी ₹४,००,००० ते ₹५,००,००० पर्यंत अनुदान डीबीटी (Direct Benefit Transfer) द्वारे थेट लाभार्थ्याच्या बँक खात्यात टप्प्याटप्प्याने जमा केले जाते.
- पूरक घटक: विहिरीसोबतच इनवेल बोअरिंग, वीज जोडणी, पंपसंच आणि सूक्ष्म सिंचन (ठिबक/तुषार) संचासाठी अतिरिक्त अनुदान उपलब्ध आहे.
पात्रतेचे निकष (Eligibility Criteria)
- अर्जदार हा महाराष्ट्राचा रहिवासी आणि शेतकरी असणे आवश्यक आहे.
- शेतकऱ्याकडे किमान ०.४० हेक्टर (१ एकर) सलग शेतजमीन असावी.
- अर्जदाराच्या नावच्या ७/१२ उताऱ्यावर आधीच कोणतीही विहीर नोंदवलेली नसावी.
- दोन विहिरींमधील अंतर आणि भूजल विभागाचे नियम/अंतर निकष पूर्ण असणे आवश्यक आहे.
- अनुसूचित जाती (SC), अनुसूचित जमाती (ST), अल्पभूधारक/सीमांत शेतकरी, महिला शेतकरी व दिव्यांग शेतकऱ्यांना प्राधान्य दिले जाते.
आवश्यक कागदपत्रे (Required Documents)
अर्ज करताना आणि लॉटरी पद्धतीत निवड झाल्यानंतर खालील कागदपत्रे अपलोड/सादर करावी लागतात:
- अद्ययावत ७/१२ आणि ८-अ उतारा
- आधार कार्ड (मोबाईल नंबरशी लिंक असलेले)
- बँक पासबुक (Aadhaar Seeded Bank Account)
- जातीचा दाखला (लागू असल्यास – SC/ST प्रवर्गासाठी)
- उत्पन्नाचा दाखला (तहसीलदारांचा)
- नकाशा / चतुःसीमा दाखला (तलाठी स्वाक्षरीसह)
- विहीर नसल्याचे प्रमाणपत्र (तलाठी किंवा सक्षम प्राधिकाऱ्यांचे)
- प्रस्तावित विहीर जागेचा फोटो (लाभार्थ्यासह)
महाडीबीटी पोर्टलवरून ऑनलाईन अर्ज प्रक्रिया (Step-by-Step)
- पोर्टलला भेट द्या:
- सर्वप्रथम महाडीबीटीच्या अधिकृत संकेतस्थळाला (mahadbt.maharashtra.gov.in) भेट द्या.
- नवीन नोंदणी / लॉगिन:
- जर तुम्ही नवीन वापरकर्ते असाल तर ‘New Applicant Registration’ वर क्लिक करून आधार नंबर व OTP च्या साह्याने नोंदणी करा. आधीच अकाऊंट असल्यास User ID व Password टाकून लॉगिन करा.
- प्रोफाईल १००% पूर्ण करा:
- डॅशबोर्डवर जाऊन वैयक्तिक माहिती, पत्ता, जमिनीचा तपशील (गट क्रमांक, क्षेत्र) आणि पिकांची माहिती अचूक भरा.
- योजना व घटक निवडा:
- ‘कृषी विभाग’ (Agriculture Department) पर्यायावर क्लिक करा.
- ‘सिंचन साधने व सुविधा’ या घटकाअंतर्गत ‘नवीन सिंचन विहीर’ हा पर्याय निवडा.
- अर्जाचे शुल्क भरा:
- सर्व माहिती तपासून अर्ज सबमिट करा व नियमानुसार ऑनलाईन प्रक्रिया शुल्क भरा.
- लॉटरी व पूर्वसंमती:
- अर्जांची छाननी झाल्यानंतर संगणकीय लॉटरी पद्धतीने निवड केली जाते. निवड झालेल्या शेतकऱ्यांना एसएमएसद्वारे कळवले जाते आणि कृषी अधिकाऱ्यांच्या स्थळ पाहणीनंतर पूर्वसंमती पत्र (Prior Approval) जारी केले जाते.
शेतकऱ्यांसाठी महत्त्वाच्या सूचना
- पूर्वसंमतीशिवाय काम सुरू करू नका: कृषी विभागाकडून अधिकृत पूर्वसंमती पत्र मिळाल्याशिवाय विहिरीचे खोदकाम सुरू करू नये.
- अचूक माहिती भरा: अर्जात दिलेली माहिती आणि कागदपत्रे स्पष्ट व अद्ययावत असावीत; चुकीची माहिती दिल्यास अर्ज रद्द होऊ शकतो.
- वेळेत काम पूर्ण करणे: पूर्वसंमती मिळाल्यानंतर ठरवून दिलेल्या मुदतीत विहिरीचे काम पूर्ण करून जिओ-टॅगिंग (Geo-tagging) करणे बंधनकारक असते.